Od redakcji
Projekt Chiropteropatroni Korony Gór Polski to autorski pomysł chiropterolog dr inż. Katarzyny Thor, która połączyła dwie wielkie pasje – góry i nietoperze. Każdy z 28 szczytów Korony Gór Polski otrzyma swojego nietoperzego patrona. Gatunek wybierany jest podczas losowania przeprowadzanego na szczycie, a następnie poznajemy jego niezwykłą historię, biologię oraz znaczenie dla przyrody.
Orlica jako pierwsza wybrała swojego chiropteropatrona. Został nim podkowiec mały (Rhinolophus hipposideros).
Zapraszamy do przeczytania pierwszej opowieści z tej wyjątkowej serii.
Pierwsza góra, pierwsze losowanie
Cześć Górom!
Rzadko wstaję wcześnie rano, ale tego dnia obudziłam się już po piątej. Zebrałam potrzebne rzeczy, jeszcze raz sprawdziłam, gdzie mogę zdobyć pieczątkę do mojej książeczki Zdobywców Kory Gór Polski i jaki jest charakterystyczny punkt mojej pierwszej góry – Orlicy. Dojazd z miejsca, w którym każdego roku spędzam wolne chwile (ukrytego w otulinie Parku Narodowego Gór Stołowych) zajął mi około 35 minut. Parking w Zieleńcu był prawie pusty. Droga na górę była przyjemna. Uwielbiam samotnie chodzić po szlakach w ciszy, obserwując przyrodę. Po drodze spotkałam tylko jedną parę. Z uśmiechem przekazaliśmy sobie zwyczajowe pozdrowienia, a potem znowu zostałam sama, no prawie sama. Śpiew ptaków był oszałamiający. Pobocza drogi tętniły życiem: motyle, muchówki, chrząszcze…i padalec – beznoga jaszczurka, która ‘przepełzła’ mi drogę.
Padalec zwyczajny Anguis fragilis
Na szczycie było pusto. Po zrobieniu niezbędnego zdjęcia do udokumentowania wejścia na szczyt przystąpiłam do pierwszego losowania. Nie wiem, czy byłam bardziej zestresowana tym, że coś nie wyjdzie z nagraniem (powtórki przecież nie zrobię, patronem góry ma być ten nietoperz, którego góra sobie wybrała – tym razem moją ręką), czy bardziej podekscytowana.
Włożyłam rękę do woreczka, zamieszałam i między palcami utknął mi jeden los. Wyciągnęłam go drżącą ręką (mam nadzieję, że tego nie widać na filmie), rozwinęłam i po pokazaniu go Wam (przez oko kamery) mogłam sama przeczytać nazwę gatunku nietoperza, którego Orlica wybrała na swojego chiropteropatrona. Nie jestem w stanie wyrazić, co wtedy poczułam: szok, niedowierzanie, szczęście i trochę niepokoju. Czy mi uwierzycie, że tak niezwykły gatunek został wylosowany już na pierwszym szczycie?
Wszystkie nietoperze są niezwykłe, co mam nadzieję Wam pokazać, ale podkowiec mały jest niezwykły jeszcze bardziej. Ma też swoje zasługi dla całej polskiej chiropterofauny, czyli wszystkich polskich nietoperzy. Jest on gwiazdą najlepszego na świecie programu ochrony nietoperzy (finansowanego z funduszy unijnych): Program ochrony podkowca małego w Polsce (o którym jeszcze będzie kilka słów).
Kilka tygodni temu obiecałam, że kiedy wylosuję podkowca małego, to założę koszulkę „podkowcową” i pokażę to w trakcie swojej relacji – nie przebieranie się, tylko sama koszulkę. Całe szczęście, byłam tam sama 😊.
Rhinolophus hipposideros – podkowiec mały
Jeden z dwóch polskich gatunków nietoperzy należących do rodziny podkowcowatych. Jak nazwa wskazuje, podkowiec mały jest mały. Takie oczywistości w nazewnictwie polskich gatunków nietoperzy nie należą do normy, o czym jeszcze się przekonacie. W Polsce gatunek ten występuje na południu kraju w pasmach górskich i pogórzach.
Jego masa ciała może wynosić od 4 do 10 gramów, a rozpiętość skrzydeł od 19 do 25,4 cm. Skrzydła ma szerokie, co pozwala mu na precyzyjne nawigowanie w gęstej roślinności i zawisanie w powietrzu, jeśli zachodzi taka potrzeba.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny. Przypomina kudłaty pompon ze skrzydłami, uszami i bardzo ciekawą naroślą na pyszczku, którą nazywamy podkową. Sierść jest dość długa, brązowa na grzbiecie i jasnoszara na brzuchu, a u młodych podkowców cała szara. Odpoczywające nietoperze wiszą głową skierowaną w dół, a ciało okrywają skrzydłami, co przypomina pieczołowicie zwinięte gołąbki na chudych łapkach.
Odpoczywający podkowiec mały
http://podkowiec.pronatura.org.pl/podkowiec-maly
Nietoperz o niezwykłych przystosowaniach
Podkowa, o której już wspominałam, służy do emitowania sygnałów echolokacyjnych, za pomocą których nietoperze namierzają swoje ofiary i orientują się w terenie. Tutaj muszę dodać, że echolokacja nie jest zamiennikiem wzroku (nietoperze widzą całkiem dobrze), tylko dodatkową supermocą. W okresie letnim tworzą kolonie rozrodcze, w których rodzą się młode. Zazwyczaj dzieje się to w nieużywanych strychach (często w kościołach), a właśnie teraz jest czas, kiedy nietoperzowe mamy opiekują się swoim potomstwem. Warto dodać, że w tej grupie zwierząt zachowanie i przystosowania znacznie odbiegają od tego, co wiemy o większości ssaków. Samiec przekazuje swój materiał genetyczny tak jak robimy to my 😊 (z jednym małym ale szokującym wyjątkiem, o którym opowiem przy właściwym gatunku nietoperza) ,ale później wygląda to trochę inaczej. Samica przechowuje w drogach rodnych to, co zostało jej zdeponowane przez kilka samców, przez całą zimę. Dopiero wiosną, kiedy odzyska siły i dotrze do kolonii rozrodczej, dochodzi do zapłodnienia. W jaki sposób następuje dobór lub wybór zwycięskiego plemnika, nie wiemy. Moja wyobraźnia tworzy szalone scenariusze, ale nie zabiorę Wam szansy na stworzenie swoich własnych.
Mama z młodym, a właściwie jego pupą
Życie podkowca małego
W okresie zimowym zajmują jaskinie, sztolnie lub inne podziemia o dużej wilgotności i jak na nietoperze dość wysokiej temperaturze (6-9 °C). Kiedy liczymy hibernujące nietoperze, to podkowce bardzo rzucają się w oczy. Wyglądają jak wspomniane gołąbki, olbrzymie larwy motyli lub ozdoby choinkowe zwisające luźno z sufitu. Zanurzone w ciszy i ciemności, istoty niezwykłe, czekające na słońce jak na pocałunek wybudzający ze snu, żeby cieszyć się życiem. W zamian za zachwyt, którym je obdarzamy, zjadają olbrzymie ilości owadów. Jak wielkie znaczenie dla nas ma dieta nietoperzy, opowiem przy innej okazji.
Na koniec tylko dodam, że ten wspaniały gatunek, który wybrał Orlicę jako górę, którą obdaruje swoim imieniem, bardzo potrzebuje naszego wsparcia. Dzięki działaniom prowadzonym w ramach Programu ochrony podkowca małego w Polsce jego sytuacja się poprawiła, ale nadal należy do gatunków zagrożonych wyginięciem w naszym kraju.
Program Ochrony Podkowca Małego w Polsce
Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura” od 30 lat prowadzi Program ochrony podkowca małego w Polsce. Program powstał z miłości do nietoperzy i potrzeby ich ochrony. Skupił się na podkowcu małym, ponieważ jego populacja była w Polsce wówczas bardzo nieliczna. Prowadzono prace w celu zachowania miejsc rozrodu i hibernacji tego gatunku, odtwarzano utracone wcześniej stanowiska. Najbardziej spektakularne prace to remonty budynków i dachów (głównie kościołów , też tych starych i bardzo cennych), w sposób odpowiedni dla dalszego przebywania tam naszych podkowców, tj. z zachowaniem bezpiecznych terminów prac, wykorzystaniem nieszkodliwych impregnatów i technologii oraz odpowiednim zabezpieczeniem wlotów. Wyobrażacie sobie, co się zmieniło w nastawieniu okolicznych mieszkańców do nietoperzy, kiedy ich zabytkowe kościoły, na których remont nikt nie chciał dać pieniędzy, zostały wyremontowane dzięki nietoperzom?
Było też dużo bardzo czasochłonnych i pracochłonnych działań, które z naszego „ludzkiego” punktu widzenia nie są takie spektakularne, ale dla nietoperzy były szansą na przeżycie. To, co równie ważne i zauważalne dla nas i dla nietoperzy, to liczne działania edukacyjne, które sprawiają, że postrzegamy te niezwykłe zwierzęta inaczej, lepiej, a może nawet bardzo dobrze, czyli tak, jak na to zasłużyły.
Podkowiec Towers – nowe schronienia dla nietoperzy
Dla ludzi pełnych pasji koniec jednego projektu to początek czegoś nowego, na przykład nowego projektu. Tak powstał projekt finansowany również z unijnych funduszy : Life+ Podkowiec Towers. Dzięki niemu powstają fantastyczne schronienia dla podkowców ( innych nietoperzy), które być może spotkacie w trakcie górskich wędrówek. Mniejsze to tzw. leśne chatki dla nietoperzy, a większe to po prostu wieże dla nietoperzy.
Jeżeli przychodzą Wam do głowy pytania dotyczące sensu takich działań, to powinieneś wiedzieć, iż według wielu naukowców nietoperze to jedna z kilku grup zwierząt kluczowych dla prawidłowo funkcjonującego środowiska, a przez to i dla nas – ludzi.
Na koniec serdeczne podziękowania dla Rafała Szkudlarka, który jest sercem i głową podkowców projektów.
Katarzyny Thor
Na zakończenie
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo
Projekt Chiropteropatroni Korony Gór Polski dopiero się rozpoczyna. Przed nami jeszcze 27 szczytów i 27 kolejnych opowieści o niezwykłych gatunkach nietoperzy, które – choć często pozostają niezauważone – odgrywają ogromną rolę w funkcjonowaniu przyrody.
Mamy nadzieję, że dzięki tym artykułom spojrzycie na góry nie tylko przez pryzmat szlaków i panoram, ale również świata zwierząt, który od tysięcy lat jest ich nieodłączną częścią.
Kolejny chiropteropatron Korony Gór Polski już wkrótce.
(redakcja)
